Mahfi Eğilmez: TÜFE sepetinin, fiyat derlemelerinin ve hesaplamalarının yeniden gözden geçirilmesi gerekli

Mahfi Eğilmez

Bir ekonominin cari fiyatlarla (yani enflasyon arındırması yapılmadan) büyüme hızı, içinde bulunulan yılın fiyatlarıyla hesaplanmış GSYH’sinin bir önceki yıl GSYH’sine oranlanmasıyla bulunuyor. Buna nominal (ya da cari fiyatlarla) büyüme oranı deniyor:

Nominal Büyüme Oranı t+1 = (Nominal GSYH t+1  – Nominal GSYH t)  / (Nominal GSYH t) x 100

İki yılın zincirlenmiş hacim endeksine göre hesaplanan GSYH’si (sabit fiyatlarla GSYH) arasındaki pozitif fark bize reel büyüme oranını verir. Reel büyüme, ekonomindeki fiyat artışlarından (enflasyondan) arındırılmış büyümeyi, bir başla deyişler fiziksel büyümeyi gösterir. t+1 yılı için reel büyüme hesabı şöyle yapılır:

Reel Büyüme Oranı t+1 = (Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH t+1 –  Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH t) / (Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH t+1) x 100

Türkiye’nin 2022 ve 2023 yılı GSYH verileri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir (Kaynak: TÜİK, Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla, IV. Çeyrek: Ekim-Aralık ve Yıllık, 2023):

Şimdi de yukarıdaki denklemleri ve bu tablodaki verileri kullanarak 2023 yılına ilişkin nominal ve reel GSYH büyümesini hesaplayalım.

Nominal GSYH Büyüme Oranı 2022 = (Nominal GSYH 2022 – Nominal GSYH 2021) / (Nominal GSYH 2021) x 100 = (26.276,3 – 15.011,8) / (15.011,8) = 175

Buna göre Türkiye’nin 2022 yılı nominal GSYH’si 100 kabul edildiğinde 2023 yılında 175 olmuş yani cari fiyatlarla (enflasyon dâhil olarak) yüzde 75 (0,75) oranında artmıştır.  

Reel GSYH Endeks Değişimi 2023 = (2023 yılı Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH x 100) – (2022 yılı Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH)  / (2022 yılı Zincirlenmiş Hacim Endeksine Göre GSYH) = (22.040) / (210,9) = 104,5

Buna göre Türkiye’nin, 2023 yılında 2022 yılına göre reel GSYH endeksi 104,5 olmuş yani 2023 yılında GSYH reel olarak yüzde 4,5 artmıştır.

GSYH zımni deflatörü; cari fiyatlarla GSYH’nin bir önceki yıla göre artış endeksinin sabit fiyatlarla GSYH’nin bir önceki yıla artış endeksine oranlanması ile hesaplanır. Bunu da formüle edelim:

GSYH Zımni Deflatörü t+1 = (Nominal GSYH Endeksi / Zincirlenmiş Hacim GSYH Endeksi) – 1

Şimdi Türkiye verilerini bu denklemde yerlerine yerleştirelim:

GSYH Zımni Deflatörü 2023 = (175 / 104,5) – 1 = 67,5

Demek ki 2023 yılında GSYH zımni deflatörü de yüzde 67,5 olmuştur.

2023 yılında on iki aylık ortalamalara göre TÜFE enflasyonu yüzde 53,9 olarak hesaplanmaktadır. Buna karşılık yukarıda hesaplanmasını gösterdiğimiz gibi GSYH zımni deflatörü yüzde 67,5’tir. Bu ikisi arasındaki fark kapsanan mal sayısından oluşuyor. TÜFE bir örnekleme sepetidir ve 2023 yılında bu sepetin içinde 406 adet mal ve hizmet bulunmaktadır. Buna karşılık GSYH hesaplanırken ekonomideki binlerce mal ve hizmet ve onların fiyatları hesaba katıldığı için buradan giderek hesaplanan GSYH zımni deflatörü ekonomideki bu binlerce mal ve hizmetin hepsini kapsayan bir endeks konumuna gelmektedir. Dolayısıyla deflatör, TÜFE’ye göre çok daha kapsamlı bir göstergedir ve o nedenle enflasyonu ölçmek için çok daha doğru bir ölçüdür. Tek sorun enflasyonu TÜFE yoluyla her ay ölçme imkânı olduğu halde GSYH zımni deflatörünü üçer aylık olarak ölçme imkânı vardır.

Bütün farklılıklara karşın eğer TÜFE sepetindeki 406 mal ve hizmet gerçekten toplumun en çok tükettiği mal ve hizmetlere ve gerçekten hane haklı bütçelerindeki ağırlıklara dayanıyorsa yıllık ortalama enflasyon ile GSYH zımni deflatörü arasında önemli farklılıklar olmaması gerekir.  

Aşağıdaki tablo TÜFE yıllık ortalamalarıyla GSYH Zımni deflatörünü yıllar itibarıyla karşılaştırmalı olarak gösteriyor (Tabloyu Devlet İstatistik Enstitüsü eski Başkanı değerli arkadaşım Sıddık Ensari’den aldım. Ayrıca hesaplamaları da kendisine danıştım. Teşekkür borçluyum.)

Tabloya dikkat edilirse 2021 yılına kadar yıllık ortalama enflasyon (TÜFE) ile GSYH deflatörü arasındaki fark değindiğimiz gibi fazla yüksek değildir. Son üç yılda ise fark açılmaktadır. Bunun birkaç nedeni olabilir: (1) TÜFE sepetini oluşturan mal ve hizmetler ya da bunların ağırlıkları hane halklarının bütçelerindeki görünümü yansıtmıyor olabilir. (2) TÜFE için yapılan derlemeler doğru yapılmıyor olabilir. (3) TÜFE hesaplamalarında hatalar söz konusu olabilir. (4) GSYH verileri sorunlu olabilir. 

Bu saptamalar çerçevesinde TÜFE sepetinin, fiyat derlemelerinin ve hesaplamalarının yeniden gözden geçirilmesinin gerektiğini düşünüyorum. Bu, yalnızca emekçilerin emeğinin karşılığının doğru verilmesi için değil bütün toplum kesimlerinin enflasyon karşısındaki mağduriyetinin giderilmesi ve enflasyonu düşürecek doğru para ve maliye politikaları izlenebilmesi için de zorunluluktur.


Bu yazı Mahfi Eğilmez’in kişisel blogundan alınmıştır

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
1xbet/a>
baymavi
bahsegel
betonred
betmatik
betlike
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
betkom
betine
bet
betebet
nakitbahis
mrbahis
mostbet
mobilbahis
milosbet
meritking
milanobet
matbet
markajbet
matadorbet
lordbahis
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
elexbet
pendik escort
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Betmarino
Maltcasino
Noktabet
Pokerklas
Klasbahis
Betingo
Avrupabet
Betcio
Pashagaming
Pusulabet
Betexper
Betsmove
Slotbar
Betnano
Galabet
Betexper
Cratossporting
Dumanbet
Elexbet
Favorislot
Gebze Escort